Çerkes kizlarinin sosyal durumu hiç bir milletin kizlarina benzemez.Doguda kizlar kapali,örtülü ve hapis,batida itimatsiz bir hürriyete sahip.Çerkes kizlari ise tam istikrarve hürriyet sahibidir.
   Mr.Longworth gibi avrupa zihniyeti ile kadini düsünen bir adam bile bu derece istikbali çok görür ve avrupa kadinlarinda bu kadar hürriyet olmadigini söylüyor.
   Mr.J.Bell ise ''Çerkes kadinlarinin tavir ve hareketinde islam usülü galiptir.Fakat çerkes kizlari eski çerkes usulüne tamamen tabii olup avrupa'nin özellikle yüksek tabakasina mensub kadinlarina, tavir ve hareketine tamamen uyuyorlar'' diyerek hayatlarini övüyor.Dogalliktan gelen bu usulün elestiriye deger bir tarafi yoktur.Çünkü hukukuna sahip,sahsiyeti degerli herbir kadin için en dogru yol budur. Çerkes kizi evleninceye kadar müstakil ir insan olmakla herkezle görüsmek,sosyetelere girmek konusunda sergetirdi diyor.Çerkes kizlarida çerkez delikanlilari gibi kendini gösterme,üstüngelme,daha yüksek dereceye erismek askini tasirlar.Hiçbir konuda
ikinci kalmamaya gayret ederler.Kizlar ailenin en nazli bir ferdidir.Peder çouklarindan yanliz kizlarina yumusak davranir.Anne bütün sevkat ve dikkatini ona hasreder.Kardesleri taparcasina severler.
  Aile efradindan hiç biri bu aziz misafirin gönlünü kirmaz.Kiz annesinin bir görev arkadasidir.Ona her konuda yardim eder.Dikis tamamen kiza aittir.Hatta kizi olmayan komsularin dikislerinede yardim eder.
plik egirmek,sayak dokumak kizin görevlerindendir.Aile fertlerinin elbiselerinin temiz olmasi,yirtik bulunmasi,misafir ve oturma odalarinin senede birkaç defa badane edilmemis olmasi, misafir odasi yatak ve takimlarinin temiz bulunmamasi kizin söhret ve kiymetini düsürür.Çünkü çerkesler;kizlarin kiymetini güzelligiyle degil ev kadini olabilmek için gösterdigi kabiliyetle takdir ettiklerinden
kizlar tembel ve beceriksiz,havai olmamaya,sonderece faal ve temizlige uymaya mecburdur.
   Köylü hayati yasiyan ve genellikle sengin olmayan çerkesler'in sade ve rahat küçük meskenlerinde görülen ve ruhu oksayan temizlik ve özen,kadinlarin yoktan icad ettikleri gönül çekici tertiplerle ve güzellestirmekle herhalde takdire deger.Yüksek bir terbiye ruhunun orada hakim oldugunu gösterir.
Kiz erkeklere hediye verir ve hediye alir.Bu sekilde arkadaslariyla bir erkek gibi diyalog kurabilir.''Mamrukaya sas'' Adiyla san vermis bir kiz bir çok talipleri varken ''bir adam için bu kadar arkadastan nasil vazgeçeyim'' diye geç yasina kadar kocaya varmamisti.Bu söz çerkes kizlarinin evlenmeden önce geleceklerini,evlendikten sonra kocalarina,anneliye ne derece samimiyetle sevgi beslemek ve sadikkalmak istediklerini gösterir.Dogustan zeki olançerkez kizlari konusmalarinda gayet zarif nükteler yaptiklarindan,hiçbir sey önünde acizlik göstermeyen delikanlilar için en ziyade müskü sayilan sey bunlar önünde mahçup ve malup olmaktir.Konusam serbestligi içinde genellikle sakali,fakat herzaman ince bir uslüp kullanilir.Kaba tavir ve söz sevilmez ve ayip sayilir.Bunun için incelige sonderece önem
verirler.Delikanli kizlarla sebest görüsmeyi,onlarin iltifatlarina mahzar olamayi kendileri için bir hak sayarlar. Mr.Longworth Çerkes kizi ve delikanlilarinin bu serbest kaynasmasindan bahsederken akla gelebilecek olanlari açiklayarak;
''Honi soit qui maly pense'' yani ''BUNDAN SÜPHE EDENE LANET OLSUN''diyor....Çerkez kizlarini görmemis bazi avrupa yazarlari çerkes kizlarina kama tasir diye iftira ettiler.Halbuki bu kizlarin tek silahi namusudur.Onun namus sevgisi önünde her sey husu eder,egilir ve bir kizin namusunun lekelendigi görülmemistir. Mr.J.Bell'de çerkes kizlari gögüste çapraz gümüs dügmelrle iliklenmis siki montlari ile,sirma serit ve gümüs topla süslenmis taslariyla bir cengaver gibi örünürler. Fakat saldirgana karsi bütün silahlari yüksek namuslaridir.Bu kiyafet içinde saç örgülerinin belden asagiya uzanmasi,nazik hareketleri,özellikle uzun boylu kizlara hakikaten latif cinse mahsus
bütün özelligi veriyor.Kizlar daima yüzleri açik olarak gezerler.Ancak öyle arsizca erkek kabaligina asla girmezler.Erkekler dolu oldugu halde misafir odasina,yaraliya hizmet etmek üzere geldigini defalarca gördügüm güzel ve uzun boylu kiz orduda arkadaslarina karsi bu sakeri görevi yapan ''ORLEAN KIZLARINI'' bir kaç defa aklima besttir.
Evinde erkeklerin ziyaretini kabul eder,misafire hürmet eder.fakat bu konuda yalniz ana ve baba degil,ailenin büyüklerinden kimse yaninda bulunmaz.Esasen kizin nin bulundugu cemiyete ana-babanin girmemesi usüldendir.Bunun için kizi dügünde bulunan baba dans yerinde bulunamaz, babanin yaninda kizin oynamasi hürmetsizlik diye nitelendirilir. Çerkesler'de kiz;serefini bilen kisilik sahibidir. JABAGHI BAJ:ÇERKESLER