 |
Delikanlı tabiri Çerkesler'de rüst çagi gelmis genç anlaminda kullanilmaz. Çünkü Çerkes çocuklari on yasini geçince artik delikanli sayilir. Kendilerinden mertlik vasiflari beklenir ve istenir. Bunu temin hususunda Çerkes terbiye usulleri rekabet kabul etmez. Mersiyeleri, sarkilari hala dillerde dolasan Prens (Psikoy) Rus ordusuna saldirarak Bas kumandan meshur general;Zassi atindan asagiya attigi, generalin bindigi ati alip getirdigi, o kanli savasta üç defa at yararak degistirdigi, fakat kendisi yorulmayarak: "Atimi Sevgilime götürünüz Baskalari tuzlu su akitirken kendisi kanli su akitsin" diyerek sehit oldugu zaman henüz resit olmamisti. Muhtelif savaslarda sekiz yara almis olan “Seruluk; sehit oldugunda on dört yasindaydi. Çocuklarin yükseklik derecesini gösteren bu gibi cesaret eserleri pek çoktur. Onlardaki bu yetenegi tabiatin onlara verdigi özel bir imtiyaz olarak kabul etmek yerindedir.
Çünkü yüksek bir ruh tasiyan Çerkes delikanlisinin kuvvetli karekterleri hiç bir konuda baskalarindan geri kalmasina izin vermez.
Kendisine seref ve mevki olusturacak tek aracin soyu ve serveti degil, çok güzel vasiflar oldugunu bilir. Bundan dolayi Çerkes delikanlilarinin hepsinde üstünlük iddiasi ve söhret egilimi fazladir.
Harp meydaninda, meclislerde, umumi toplantilarda, eglencelerde yüksek terbiyesiyle, yüksek karakteriyle akranina yüksek oldugunu göstermeye çalisir.
Delikanli haya sahibidir. Fakat acizlik bilmez. Uyusuk ve sessiz hayati sevmez. Ezeli hürriyet diyari olan bir yerde dogup büyüdügünü takdir eder. Hareketli ve faal bir muhit içinde canli ve hareketli olmak gerektigini bilir. Bundan dolayi muhite uymaya gayret eder. Söz kendisine düstügü zaman serbestçe meramini ifade eder. Özellikle umumi yerlerde güzel söz söylemek.
Çerkeslerce pek serefli bir özellik sayildigi için, o gibi yerlerde sikilmak, kekelemek, beceriksiz davranmak delikanli için büyük bir kusur ve ayip sayilir.
Bundan bahsederken Mr.Bell aynen asagidaki açiklamalari yapiyor: "Meclislerde halk islerini görme esnasinda büyük bir topluluga karsi insanlarin hiç sikilmayarak kolaylikla anlatici ve güzel hitabelerde bulunmasi beni hayran birakmisti. Bu güzel örnek hürriyete, topluluklarin çokça olmasina, umumi çikar için herkesin büyük ilgi göstermesine yorumlanabilir. Serbest nutuk çekenler içinde hepsinin üstünde iki kisi mertçe,
hatip tavirlar ile benim simdiye kadar Ayan ve millet meclislerinde avukatlar toplantilarinda, tiyatro sahnelerinde temayüz etmis olarak gördüklerimin hepsine rekabet ederler" Güzel söz söylemeye, serbest hitabete alismak için delikanlilar, büyüklerin bulunmadigi ortamlarda alistirma yaparak serbestçe söz söylemek, meclis huzuruna vakur girip çikmak aliskanligini almaya çalisirlar. Meclisler delikanlilar için bir edep okuludur. Meclisler açiktir. Gençler orada gördükleri usulleri gerekli gördükçe göstermeye hazirlanmak zorundadirlar.
Mr.Bell diyor ki:Çerkesler fikirlerini canli, çogunlukla açik ve süratli bir sekilde ifade etmek konusunda büyük bir üstünlük gösteriylar. Halk, dogalari geregi münakasa ve müzakereye aliskin olduklarindan çok defa küçük seyler için tartisma olur,” Iste bu, terbiyenin sonucu olarak delikanlilarin tavirlarinda dogal bir serbestlik, uydurma degil fakat gerçek bir kibarlik gorunür. Baska milletlerde hükümdar dairelerine mahsus sayilan yüksek nezaket ve inceligi Çerkes delikanlilari öyle iki yüzlülük muhitinde degil özgürlük aniti saydiklari kutsal ormanlarinin saf ve sakin bagrinda ögrenirler.
Bundan dolayi sekil ve hareketlerinde riyakarlik görünmez, temiz bir dogallik gösterir. Nefse hakimiyet Adighe olmanin birinci sartindan oldugu için Adighe delikanlisi hiç bir hareketinde kötü aliskanliklara düsmez. Her konuda VERKIG yani kibarlik onun rehberi olur. Çünkü kibarligi ihmal etmeyi insanligi birakmakla bir tutar. Adighe delikanlisi korku bilmez. Kalp, akil, irade onun için esas oldugu gibi cesareti cahilane degil fakat akillica yapmak ister. Bundan dolayi Çerkesler ;Cesurdan korkma O, cesaretini hakli islerde mücadelede gösterir; derler. Delikanlilarin medeni cesaret hususundaki Mr. Bell;in evvelce anlatilan sözleri de dikkate deger. Onlarda korku büyük bir kusur sayilir.
Çerkes delikanlilarinin kahraman yetismesindeki amillerinden biri de siirleridir. Onlarda sehvani hislere taalluk eden siirler yoktur. Oyun havalari haricinde bütün siirleri yigitlige, iyiliklere ait Temhiye ve taslama ile agitlardir. Her olay üzerine Çerkes sairleri olayda kendini gösterenlerin mehdini, becerisizlik gösterenlerin taslamasini gösteren siirler söylerler. Böyle siirler erkek, kiz herkesin dilinde dolasir. Hemen her misafir odasinin esyasindan biri de Çerkes kemençesi (Phapsine)dir. Her cemiyette kahramanlarin ismi ihtiramla söylenir, bedbaht beceriksizlerin de adlari alay ile tekrar edilir.
Bu hareket delikanlilarin faziletli terbiyesine büyük tesirler yapar ve delikanli bu methiyelerde ismi geçsin diye söhret ve seref sahibi olmasini temin için harikalar göstermek askini tasir.
|